Seyirci Etkisi Nedir? Kitty Genovese Nasıl Öldürüldü?

tarafından
79
Seyirci Etkisi Nedir? Kitty Genovese Nasıl Öldürüldü?

Seyirci Etkisi Nedir? Kitty Genovese Nasıl Öldürüldü? İnanılmaz bir sürü psikolojisi hikayesidir. Gelin hep beraber Seyirci Etkisi Nedir? Beraber öğrenelim.

Çok kalabalık bir caddede yürüyorsunuz. Mesela bu Cadde İstiklal Caddesi olsun ve yakınınızdaki birinin aniden yere düştüğünü gördünüz. Şimdi soruyorum size böyle bir durumda o kişiye yardım eder miydiniz? İnsanların çoğu içgüdüsel olarak elbette yardım ederdim dese de sosyal psikoloji araştırmaları maalesef öyle demiyor. Daha net bir şekilde ifade etmek gerekirse araştırmaya göre eğer bir gruba dahilseniz, düşen kişiye yardım etme ihtimaliniz daha düşük oluyor ve bu araştırma daha da ileri gidip diyor ki bize, gruba katılan her yeni kişi bireylerin yardım etme eğilimini azaltır. Demek ki gruptaki kişi sayısı artınca bireylerin yardım etme eğilimi azalıyormuş. İşte buna etkisi adı veriliyor ve seyirci etkisine göre bireyin yardım etmek konusundaki isteksizliği gruptaki diğer insanlar yüzünden oluyormuş. Peki sizce neden böyle oluyor bakalım, büyük bir grubun mensupları bilinçsiz birine neden yardım etmez şimdi bu durumu inceleyelim mesela sebebi şu olabilir tıbbi bilgi yetersizliği veya bilincini kaybetmiş kişilere yardım konusundaki tecrübe eksikliği olabilir.

Hatta belki grup mensuplarından birinin tıp konusunda biraz bilgisi var. Mesela birkaç yıl önce suni teneffüs nasıl yapılır? Bunu öğrenmiş olabilir. Fakat bu kişi o koca grupta bilinç kaybı yaşayan birine nasıl müdahale edileceğini bilen birileri illaki vardır diyerek sorumluluğunu geciktiriyor olabilir. İroni şu ki bu kişi konuda grubun en tecrübelisi olmasa da bu sınırlı tecrübesiyle mesela sadece 112’yi arayarak bile müdahale etmekten çok daha büyük bir fayda sağlamış olabilir. Arkadaşlar bu duruma sorumluluğun dağılımı kuramı adı veriliyor ve bu kuram seyircinin etkisini açıklamamız da bize yardımcı oluyor. Sorumluluğun dağılımı kuramına göre bireyin yanında başka birileri varsa bireyin hissettiği şahsi sorumluluk duygusu azalır ve kişi gerektiğinde yardım etmek konusunda daha isteksiz olur. Seyirci etkisi de gruptaki kişi sayısı ile doğru orantılı olarak artar şu ters orantıyı aklınızda tutun gruptaki kişi sayısı ne kadar fazlaysa bireyler harekete geçme konusunda o kadar isteksizdir.

Dolayısıyla küçük bir grup içerisinde iken bilinçsiz halde yere düşecek olursanız seyirci etkisinin devreye girme ihtimali daha düşüktür. Yani grubu birkaç kişiye indirgersek, insanların yardım etme ihtimali artıyor. Şimdi bir bilgisi az olduğu için daha tecrübeli birinin müdahale etmesini bekleyen bir seyirciyi düşünelim. Bu küçük grupta daha önce suni teneffüs yapmış tek kişinin kendisi olduğunu çabucak fark edecektir. Haliyle müdahale etmek konusunda daha istekli olacaktır. Grubun küçük olması sorumluluğun dağılımı kuramını devreye girmesini de engelleyecektir. Çünkü küçük bir grubu oluşturan bireyler müdahale etmek konusunda kendilerini daha sorumlu hissedeceklerdir. Diyelim ki bu arkadaşımız hastaya müdahale etmiş olsun ve bu sırada nabzın ve solunumun hiç durmadığını fark etmiş ve 112 yaramış olsun. Ne oldu Ambulans geldi ve hasta acile kaldırıldı. Bu durumda tıp bilgisi gerekmiyordu. Suni teneffüsle bile gerek yoktu.


Sadece birinin 112’yi araması gerekiyordu ki sorunun ne olduğu anlaşılsın. Evet küçük bir grupta bu gerçekleşebilir. Fakat büyük bir grupta seyirci etkisi çok daha büyüktür. Sonuçta hiç kimse hastaya yardım etmeye kalkışmaya bilir. Evet arkadaşlar şimdi seyirci etkisine dair en meşhur olan örneklerden birini vereceğim. Bu gitti Kitty Genovese olayıdır. Belki New York’ta yaşayan 28 yaşında bir kadındı, bu kadın bıçaklandı. Tecavüze uğradı ve soyuldu ve bu sırada etrafta 38 kişi vardı. İşin daha da kötüsü bu korkunç saldırı yarım saat kadar sürdü. Bu sırada kurban imdat çığlıkları atıyordu. Neticede saldırgan döndü ve onu öldürdü. Muhtemelen bu 38 şahıs sorgulandığı zaman çoğu şunu söyledi. Yardım etmedim çünkü etrafta bir sürü insan vardı. Seyirci bıçaklı bir saldırgana müdahale edip onunla dövüşmekten tabii ki korkuyor olabilir. Bu çok doğaldır ancak en azından birileri telefona sarılıp polisi arayabilirdi. Çünkü bu saldırı yarım saat sürdü polisin olay yerine intikal etmesi için oldukça zaman vardı.

Kadıncağızın hayatı kurtulmuş olurdu. İnsanların büyük gruplar halinde bir araya gelmesi ile ortaya çıkan tek korkunç fenomen seyirci etkisi değil. Kalabalığa dahil olmanın yaratabileceği diğer bir sorun da kimliksizleşme yani kimlik belirsizliğidir. Bu Fenomen’de bir gruba dahil kişilerin fevri davranma, suç işleme ve anti sosyal eylemlerde bulunma olasılığı artıyor. Çünkü kalabalığın varlığı bireyin kimliğini gizliyor. Kimlik sözleşme kavramını en iyi örnek bazı insanların kara cumada sergilediği çirkin davranışlardır. Amerika’da genellikle popüler mağazalardaki ürünler çok büyük indirime insanlar toplanıp indirimi kaçırmamak için saatlerce uğraşıyor. Ne yazık ki bu geniş kalabalıklar arasında sık sık çok ciddi şiddet olayları yaşanıyor. Müşteriler zaman zaman çalışanları tekmeliyor. Diğer müşterilere vuruyor veya mağazalardan ürün çalıyor. İşte arkadaşlar bu mu yapabilmelerini nedeni başka birileri de içeren bir gruba dahil olmalarıdır. Bu utanç ve suçluluk duygularını azaltıyor. Fakat bu neden aynı zamanda bu anti sosyal davranışları da körüklemiş oluyor. Başka bir deyişle çalışanları veya diğer müşterileri tekmeleyen müşteriler tek başlarına olsalardı muhtemelen böyle davranmaz vardı. Fakat diğer insanlarla bir araya geldiklerinde bu suçları işleme eğilimleri artıyor. Kimliksizleşmenin bir diğer örneğini de internette sıkça rastlıyoruz. Çünkü internet büyük oranda anonim bir platform. Bu yüzden bireyler anti sosyal veya sıra dışı inançlarını rahatlıkla belirtte biliyorlar. Örneğin YouTube yorumlarına bakacak olursanız çok tehlikeli diyebilirsiniz. Umarım aşağıda öyle yorumlar yoktur. Ancak diğer videolarda insanların korkunç şeyler söylediğini görebilirsiniz. Bunun nedeni internetin anonim olma imkanı sağlamasıdır. Bu sayede insanlar Normalde ifade edemeyecekleri fikirlerini söyleyebiliyorlar. Normatif olmayan veya anti sosyal fikirlerini dışa vurabiliyorlar. Çocuk pornografisi gibi sapkın cinsel davranışlar içine dahi girebiliyorlar. Korkusuzca kabadayı edebiliyorlar işte kimliksizleşme
maalesef böyle bir şey Sosyal Psikoloji’nin güzel yanlarından biri de şu muhtemelen tüm bunları sizler de biliyordunuz fakat nasıl tanıyacağınızı bilmiyordunuz ya artık şimdi biliyorsunuz işte kimliksizleşme ve seyirci etkisi budur.