Deprem Nedir ? Deprem Nasıl Oluşur ?

tarafından
143
Deprem Nedir ? Deprem Nasıl Oluşur ?

Son 60 yıl içerisinde Türkiye’de 58.000 vatandaşımız depremler sebebiyle hayatını kaybetmiş 122.000 kişi yaralanmış ve yaklaşık 411.000 bina yıkılmış veya ağır hasar görmüştür. Depremlerden her yıl ortalama 1000 vatandaşımız ölmekte ve 7000 bina yıkılmaktadır.  Deprem bölgeleri haritasına göre yurdumuzun %92’sinin deprem bölgeleri içerisinde olduğu nüfusumuzun %95’inin deprem tehlikesi altında yaşadığı ve ayrıca Büyük Sanayi merkezlerinin %98’i ve barajlarımızın %93’ünün deprem bölgesinde olduğu bilinmektedir. Teknik olarak deprem Yer kabuğunda meydana gelen kırılmaların ani olarak oluşturduğu titreşim dalgalarının yer yüzeyini sarsma olayına denir. Hareketsiz kabul ettiğimiz ve güvenli ayağımızı bastığımız toprağında oynayabileceğini ve üzerinde bulunan tüm yapılara hasar verip can kaybı yaratacak şekilde yıkıma sebep olabileceğini gösteren bir Doğa olayıdır.

Deprem tarih öncesi çağlardan beri insanların korkulu rüyası olmuştur. Depremin nasıl oluştuğunu ölçü aletlerini ve yöntemlerini, kayıtların değerlendirilmesi ve mümkünse öngörülmesi gibi depremle alakalı diğer konuları inceleyen bilim dalına Sismoloji denir. Gelin bu doğa olayını  daha iyi anlayabilmek adına Ülkemizin ve dünyamızın yapısını inceleyelim Dünyanın iç yapısı konusunda jeolojik çalışmalar sonucu elde edilen bir yeryüzü modeli bulunmaktadır. Bu modele göre yer kürenin dış kısmında yaklaşık 70 – 100 kilometre kalınlığında oluşmuş bir Litosfer vardır. Kıtalar ve okyanuslar bu taş Kürede yer alır. Litosfer ile çekirdek arasında kalan ve kalınlığı 2900 kilometre olan kuşağa Manto adı verilir. Mantonun altındaki çekirdeğin sıvı Nı ,Fe karışımından oluştuğu kabul edilmektedir. Taş kürenin altında astenosfer denilen yumuşak Üst manto bulunmaktadır. Burada oluşan kuvvetler taş kabukları parçalar ve birçok levha meydana gelir. Levhalar Aralarında bulunan sürtünme kuvveti ile dengede ve sabit dururlar. İtilmekte olan bir levha ile bir diğer levha arasında sürtünme kuvveti açıldığı zaman bir hareket oluşur. Bu hareket çok kısa bir zaman biriminde gerçekleşir ve şok niteliğindedir. Sonunda çok uzaklara kadar yayılabilen Sarsıntı dalgaları ortaya çıkar. Bu dalgalar geçtiği ortamları sarsarak bir uzaklaştıkça enerjisi azalarak yayılır. Bu sırada yer bazen gözle görülebilen kilometrelerce uzanan bilen ve fay adı verilen arazi kırıkları oluşabilir.

Depremler yerkabuğundaki fay adı verilen Kırıklarda meydana gelir ve Kayalık bir alanda oluşan gerilmenin ani bir harekette yol açacak kadar yükselmesi ile oluşur. Bu hareket Kaya’nın en zayıf noktasında kırılması ile yeni bir fay oluşturabilir ya da Kaya var olan fay boyunca kayar. Bunun sonucunda gerilmenin boşalması ile olağanüstü büyük boyutta enerji açığa çıkar. Bu enerjinin çevredeki Kaya kütlelerinde oluşturduğu titreşim depremi yaratır. Depreme yol açan kayalardaki kırılma ya da kaymanın başladığı noktaya deprem Odağı bu noktanın tam üzerinde başlayan alana da deprem merkezi nedir. Depremler oluş nedenlerine göre değişik türlerde olabilir Az önce anlatılan levhaların hareketi sonucu olan depremler genellikle tektonik depremler olarak adlandırılır. Yer yüzünde olan depremlerin yüzde doksanı bu gruba girer. Türkiye’de olan depremler de tektonik depremlerdir. 2. tip depremler volkanik depremlerdir bunlar volkanların püskürmesi sonucu oluşurlar. Yerin derinliklerinde ergimiş maddenin yeryüzüne çıkışı sırasındaki fiziksel ve kimyasal olaylar sonucunda oluşan gazların yapmış oldukları patlamalarla bu tür depremlerin meydana geldiği bilinmektedir. Bunlarda yanardağlarla ilgili olduklarından yereldirler ve önemli zarara neden olmazlar. Japonya ve İtalya da oluşan depremlerin bir kısmı bu gruba girmektedir. Türkiye’de aktif yanardağ olmadığı için bu tip depremler olmamaktadır. Bir başka tip depremde çöküntü depremleridir Bunlar yer altındaki boşlukların yani mağara gibi yapıların kömür ocaklarında galerilerin tuz ve jipsli arazilerde erime sonucu oluşan boşlukları taban blokunun çökmesi ile oluşurlar. Hissedilme alanları yerel enerjileri azdır ve fazla zarar getirmezler. Bazen büyük bir de olmadan önce küçük sarsıntılara olur. Bu küçük sarsıntılara Öncü depremler denilmektedir. büyük Ondan sonra da belki birkaç 100 adet küçük deprem olmaya devam etmektedir. Bu küçük depremler artçı depremler olarak isimlendirilir ve büyük depremin oluş anına göre bunların şiddetinde ve sayısında azalma görülür Peki depremi önceden tahmin etmek mümkün mü? Depremin öncesi hakkında bilgilerimiz var fakat tam olarak yorumlayamıyoruz . Yani bu deprem işareti midir değil midir bilmiyoruz bunu henüz yorumlamaktan acil olmamızın sebebi de şu depremi yaratan mekanizma bir kırılma mekanizması. Kırılmanın gelişmesi teknik tabirle kaotik  bir olaydır çok karmaşıktır. Deprem  olduktan sonra izahı mümkündür fakat olmadan önce kestirilmesi mümkün değildir Yapılabilecek bazı şeyler vardır bunlar  ise Depreme dayanıklı sağlam yapılar oluşturmak çocuklarımıza ne yapmaları gerektiğini erken yaşlarda anlatmak ve bilinçli bir toplum yaratmak olacaktır.  Önlem aldığınız deprem felaket olmayacaktır